Sławę i blichtr zamienili na KREW, OBOZY ZAGŁADY i konspirację. prawda o dawnych idolach zszokuje tych, którzy widzieli w nich tylko artystów

W blasku starych reflektorów wydawali się istotami z innego świata, stworzonymi wyłącznie do noszenia jedwabi, picia szampana i łamania serc. Widzowie przedwojennego kina i bywalcy kabaretów widzieli w nich ucieleśnienie marzeń o beztroskim życiu, nie mając pojęcia, że pod maską blichtru kryją się charaktery z najtwardszej stali. Kiedy na Polskę spadł mrok drugiej wojny światowej, najwięksi amanci i uwielbiane diwy nie uciekli w bezpieczny świat iluzji. Zamiast tego zeszli do podziemia, rzucili na szalę swoje gigantyczne fortuny, a nawet własne życie, by ratować tych, o których upomniała się machina śmierci. Ich prawdziwe życiorysy to gotowe scenariusze na najbardziej wstrząsające thrillery, przy których filmowe dramaty wydają się jedynie niewinną igraszką.

Najwyższą cenę za swoje bohaterstwo zapłacili ci, którzy zdecydowali się rzucić wyzwanie bezlitosnemu terrorowi, pomagając najbardziej zaszczutym. Witold Zacharewicz, do którego wzdychały miliony kobiet, miał przed sobą otwarte bramy Hollywood. Ten najzdolniejszy amant polskiego kina zrezygnował jednak z amerykańskiego snu, by w okupowanej Warszawie produkować fałszywe dokumenty dla ukrywających się Żydów. Jego brawurowa gra z gestapo zakończyła się tragicznie, a zjawiskowy aktor zamiast na czerwonym dywanie, zakończył życie z wyrokiem śmierci w obozie Auschwitz. W tym samym czasie, gdy na ulicach trwała łapanka za łapanką, król polskiej piosenki Mieczysław Fogg ukrywał we własnym mieszkaniu żydowską rodzinę Wesbych. Człowiek, którego głos koił nerwy w kawiarniach, każdego dnia ryzykował rozstrzelaniem, by ocalić dawnego kolegę i jego bliskich, a potem z opaską powstańca biegał po zrujnowanej stolicy, by śpiewać rannym w szpitalach. W mrocznych celach Pawiaka za podobną działalność wylądowała zaledwie dziewiętnastoletnia Alina Janowska. Zanim stała się uśmiechniętą gwiazdą telewizji, patrzyła w oczy oprawcom, by później jako nieustraszona łączniczka walczyć na gruzach miasta.

Wielu z tych, którzy na ekranach nosili eleganckie smokingi i suknie z piórami, bez wahania zamieniło je na zakrwawione mundury i karabiny. Aleksander Żabczyński, symbol przedwojennej elegancji i niedościgniony wzór męskości, po wybuchu wojny odrzucił możliwość bezpiecznego przeczekania konfliktu za granicą. Przeszedł piekło kampanii wrześniowej, by ostatecznie jako oficer wykrwawiać się na zboczach Monte Cassino. Z kolei zjawiskowa Zofia Rysiówna, wschodząca gwiazda sceny, udowodniła, że potrafi zagrać rolę życia w warunkach, gdzie jeden fałszywy ruch oznaczał śmierć. Będąc zaledwie dwudziestoletnią dziewczyną, w przebraniu pielęgniarki brawurowo wyciągnęła z rąk gestapo słynnego kuriera Jana Karskiego. Została za to zesłana do obozu koncentracyjnego Ravensbruck, płacąc za wolność bohatera własną młodością. Nawet roześmiana tancerka Helena Grossówna odrzuciła przedwojenną beztroskę, by w czasie powstania warszawskiego stanąć na czele kobiecego oddziału z bronią w ręku, trafiając ostatecznie do niemieckiej niewoli, z której uwolnili ją dopiero pancerniacy generała Stanisława Maczka. Do walki stanęła również pierwsza gwiazda powojennego kina Danuta Szaflarska, która jako łączniczka omijała niemieckie kule, by dekady później z równą odwagą bronić prześladowanych robotników w mrocznych czasach stanu wojennego.

Bohaterstwo przyjmowało jednak różne, równie wstrząsające formy, a niektórzy ratowali ludzkie życia resztkami własnych sił. Niezapomniana Hanka Ordonówna, której głos hipnotyzował całą Warszawę, zamiast ratować własne, zrujnowane gruźlicą zdrowie, wyruszyła na ratunek najbardziej bezbronnym. Po wyjściu z sowieckiego łagru, wyniszczona chorobą gwiazda z nadludzkim uporem wyciągała polskie sieroty ze Związku Radzieckiego. Błąkała się po dworcach, organizowała sierocińce i osobiście transportowała ocalone dzieci aż do Indii, przypłacając to całkowitym wycieńczeniem organizmu i przedwczesną śmiercią na obczyźnie.

Ci, którym los oszczędził bezpośredniej walki z bronią w ręku, przekształcili swoją sławę i gigantyczne majątki w narzędzia pomocy. Jan Kiepura, którego tenor podbijał opery całego świata, nie wahał się oddać astronomicznych kwot ze swojego dorobku na rzecz ojczyzny. Rozdawał pieniądze na obronę narodową, fundusze pomocy Polsce i ratowanie ofiar, dając jednocześnie darmowe koncerty z dachów samochodów, udowadniając, że wielki talent może iść w parze z jeszcze większym sercem. Nawet za oceanem, zjawiskowa Pola Negri, pierwsza polska megagwiazda Hollywood, po zakończeniu pełnej blichtru kariery oddała zgromadzony majątek na cele charytatywne, wspierając weteranów i zakony. Podobnie postąpiła królowa polskiego ekranu Jadwiga Smosarska, która zamiast walczyć o role w amerykańskich produkcjach, poświęciła trzydzieści lat emigracji na organizowanie wsparcia i zbiórek dla polskich uchodźców, oddając swój autorytet na usługi potrzebujących rodaków.

Kiedy światła gasły, a filmowe dekoracje obracały się w pył, te wybitne postaci udowodniły, że ich prawdziwa wielkość nie zależała od ilości sprzedanych biletów czy owacji na stojąco. W najczarniejszych momentach historii odrzucili wygodne życie uprzywilejowanych artystów, wybierając drogę, na której stawką było ludzkie istnienie. Dziś, wspominając ich role i piosenki, nie można zapomnieć, że największe dzieła stworzyli nie przed obiektywami kamer, lecz w brutalnej rzeczywistości, ratując honor, godność i życie drugiego człowieka. Ich niezłomne charaktery pozostaną w pamięci znacznie dłużej niż najpiękniejsze nawet kadry z dawnych taśm filmowych.