Człowiek, Który Zatrzymał Potop. Wielki Triumf Stanisława Koniecpolskiego. Historia Polski | Husaria

Wiosną 1627 roku kilka tysięcy niemieckich żołnierzy [muzyka] maszerowało przez Pomorze, by dołączyć do armii Gustawa Adolfa. Gdyby dotarli na miejsce, Szwedzi mogliby uderzyć na Stanisława Koniec polskiego z dwóch stron. Hetman postanowił więc nie czekać. dopadł przeciwnika pod czarnem, odciął mu drogę i zastosował manewrinący tatarską pozorowaną ucieczkę.

Kilka dni później niemieccy najemnicy zbuntowali się przeciw własnym dowódcom, oddali sztandary i działa, a setki z nich przeszły na służbę Rzeczypospolitej. [muzyka] Jak do tego doszło? [muzyka] Bitwa pod Czarnem, nazywana również bitwą pod Hammersteinem lub Hammerstynem, [muzyka] została z czasem przyćmiona przez bardziej znane starcia ze Szwedami.

Wojna z lat 1626129 [muzyka] kojarzy się przede wszystkim z bitwami [muzyka] pod oliwą, trzcianą i gniewem. Tymczasem Paweł Skworoda zwraca uwagę, że batalia pod Hammersteinem miała [muzyka] istotny wpływ nie tylko na przebieg wojny, lecz także na jej polityczne otoczenie. Żeby zrozumieć znaczenie czarnego, [muzyka] trzeba cofnąć się do lata 1626 roku.

Gustaw II Adolf uderzył wtedy na Prusy. Szwedzi wylądowali w Piławie i w krótkim czasie opanowali szereg miejscowości. tworząc bazy do dalszej ofensywy. Stawką nie była tylko kolejna prowincja. Przez ujście Wisły przechodziła ogromna część handlu Rzeczypospolitej. Kontrola nad nim pozwalała wywierać presję ekonomiczną na państwo polsko-litewskie.

[muzyka] Historyk Paweł Skworoda określa ten konflikt również jako walkę o gospodarczą suwerenność Rzeczypospolitej. [muzyka] Jednocześnie wojna polsko-szwedzka rozgrywała się na tle wojny 30letniej i rywalizacji obejmującej znaczną część [muzyka] Europy. Pierwsza kampania nie wyglądała dla Rzeczypospolitej dobrze. Szwedzi posiadali [muzyka] silną piechotę, artylerię i sprawną organizację.

Sytuacja zaczęła się zmieniać, [muzyka] gdy dowodzenie przejął hetman polny koronny Stanisław Koniec Polski. Był to przeciwnik, szczególnie niewygodny dla Szwedów. Koniec Polski miał ogromne doświadczenie [muzyka] wyniesione z walk z tatarami, kozakami i Turkami. Rozumiał znaczenie szybkości, rozpoznania i działania na komunikację przeciwnika.

Nie musiał szukać [muzyka] jednej wielkiej bitwy. Mógł niszczyć elementy szwedzkiego planu, zanim zdążyły połączyć się w całość. I właśnie taka możliwość pojawiła się na początku 1627 roku. Gustaw Adolf przebywał poza głównym teatrem [muzyka] działań. Przygotowując dalsze siły. Natomiast ważną rolę odgrywał kanclerz [muzyka] Axel Oxenstierna.

Szwedzki plan zakładał współdziałanie wojsk w rejonie Elblonga i Malborka z nowymi oddziałami nadciągającymi od zachodu. Posiłki te zaciągano na terenie Rzeszy. Ich dowódcy, [muzyka] przede wszystkim Johan Streif i Maksymilian Tofel, mieli doprowadzić żołnierzy do głównej [muzyka] armii szwedzkiej. Według najczęściej przyjmowanych danych [muzyka] zgrupowanie liczyło około 2500 ludzi, mniej więcej [muzyka] 1000 kawalerzystów i pół tysiąca piechoty.

Posiadało [muzyka] również osiem dział. Nie była to armia, która samodzielnie miała podbić Prusy. Miała pojawić się w odpowiednim miejscu [muzyka] i odpowiednim momencie. Jeżeli połączyłaby się z głównymi wojskami szwedzkimi, sytuacja koniec polskiego [muzyka] mogła stać się znacznie trudniejsza. Hetman musiał więc rozwiązać problem, [muzyka] zanim niemieccy najemnicy dotrą do celu.

Co więcej, nie mógł zakładać, że [muzyka] przeciwnik będzie czekał. Każdy dzień zwłoki zwiększał ryzyko, że posiłki wymkną się polskiej jeździe i znajdą bezpieczną drogę ku siłom szwedzkim. Operacja przeciwko nim była więc walką nie tylko z nieprzyjacielem, ale również z czasem. Rozpoczął się wyścig. Po jednej stronie stał jeden z najlepszych dowódców Rzeczypospolitej pierwszej połowy X wieku.

Po drugiej zawodowi żołnierze zaciągnięci dla Szwecji. Oddziały Strajfa i Tojfela nie były po prostu Szwedami. Znaczną [muzyka] ich część stanowili niemieccy najemnicy. W X wieku [muzyka] nie było w tym niczego niezwykłego. Europejskie armie powszechnie korzystały z cudzoziemskich regimentów, a lojalność żołnierza wiązała [muzyka] się często z dowódcą, kontraktem i wypłacanym żołdem.

Pod czarnym okaże się to niezwykle ważne. Największym atutem polskiej armii pozostawała [muzyka] jazda, husaria, jazda kozacka oraz inne chorągwie zdolne [muzyka] do szybkiego działania. Koniec Polski wykorzystywał ich mobilność nie tylko [muzyka] do szarży. Jazda mogła prowadzić rozpoznanie, przecinać drogi, nękać przeciwnika i zmuszać go do marszu w określonym kierunku.

Nie chodziło więc o frontalne uderzenie na zwartą piechotę. Chodziło o niedopuszczenie do połączenia dwóch zgrupowań. Koniec Polski otrzymał informacje o [muzyka] nadciągających wojskach i przygotował system ruchomej osłony. Na potencjalnych kierunkach przemarszu rozstawiono oddziały jazdy. Zamiast pilnować każdej drogi całą armią, mniejsze jednostki miały obserwować teren, przekazywać informacje i reagować na ruch przeciwnika.

Dawało to hetmanowi coś bezcennego. Czas. Niemieckie regimenty posiadały jednak własną piechotę, kawalerię i artylerię. Próba frontalnego zniszczenia dobrze ustawionej piechoty oznaczała ryzyko. Koniec Polski musiał najpierw pozbawić przeciwnika swobody ruchu. Wiosną 1627 roku wojska Rzeczypospolitej [muzyka] odzyskały puk, poważnie osłabiając szwedzką obecność na zachód od Wisły.

Hetman mógł teraz zwrócić uwagę na oddziały Strifa i Tofela. Dla Niemców [muzyka] sytuacja stawała się coraz gorsza. Zamiast maszerować jako część większego [muzyka] szwedzkiego planu, znaleźli się sami, daleko od głównych sił sprzymierzeńca. Droga prowadziła w stronę czarnego i właśnie [muzyka] tam koniec Polski zamierzał ich zatrzymać.

czarne leżało na trasie, [muzyka] którą oddziały nadchodzące z zachodu mogły przemieszczać się w kierunku głównego teatru działań. Miejscowość nie była wielką twierdzą, ale dawała maszerującym żołnierzom schronienie i możliwość oparcia obrony o zabudowania oraz przygotowane pozycje. Dla Strifa i Tofela oznaczało to chwilowe bezpieczeństwo, dla Koniec polskiego możliwość zatrzymania przeciwnika.

Nie wszystkie opracowania podają [muzyka] identyczną datę bitwy. Pojawiają się 12, 15, 16 i 17 [muzyka] kwietnia, ponieważ nie było to jedno krótkie starcie. Była to seria działań. Pierwsze ataki, blokada, [muzyka] potyczki, działania artylerii, rokowania i kapitulacja. Współczesne rekonstrukcje [muzyka] obejmują więc zwykle okres od 12 do 17 [muzyka] kwietnia.

12 kwietnia polska awangarda podeszła pod czarne. Spróbowano [muzyka] wykorzystać szybkość i zaskoczenie. Po pojawieniu się głównych sił [muzyka] podjęto próbę zdobycia pozycji przeciwnika praktycznie z marszu. [muzyka] Nie udało się. Mniej doświadczony dowódca mógłby teraz ponawiać frontalne ataki i próbować złamać piechotę za cenę rosnących [muzyka] strat.

Koniec Polski zmienił charakter operacji. Rozpoczęła się blokada. Od tej chwili czas działał przeciwko Niemcom. Każdy dzień postoju oddalał możliwość [muzyka] wykonania zadania, a Polakom pozwalał ściągać dodatkową piechotę [muzyka] i artylerię. Żołnierze Strajfa i Tojfela nie mieli natomiast pewności, [muzyka] czy nadejdzie pomoc.

Blokada miała jeszcze jeden skutek. Zgrupowanie, którego wartość dla Szwedów wynikała przede wszystkim z możliwości szybkiego połączenia z główną armią, [muzyka] zostało zmuszone do bezczynności. Nawet jeśli [muzyka] Niemcy potrafili skutecznie bronić swoich pozycji, samo trwanie pod czarnem oznaczało, że nie wykonywali zadania, dla którego zostali sprowadzeni na Pomorze.

Koniec Polski nie musiał natychmiast zdobywać czarnego. Musiał sprawić, żeby przeciwnik nie mógł z niego wyjść. Przez następne dni pierścień wokół oddziałów niemieckich się zaciskał. Polacy otrzymali piechotę i artylerię. Samą jazdą trudno było zmusić dobrze ustawionych muszkieterów i pikinierów do kapitulacji.

Z działami i własną piechotą możliwości koniec polskiego wyraźnie rosły. 15 kwietnia [muzyka] doszło do najbardziej charakterystycznego epizodu bitwy. Polska jazda zaatakowała pozycję przeciwnika. Następnie [muzyka] zaczęła się wycofywać. Nie był to jednak zwykły odwrót. Według rekonstrukcji zastosowano pozorowaną ucieczkę.

Sposób walki dobrze [muzyka] znany koniec polskiemu z doświadczeń w starciach z tatarami. Manewr miał sprowokować przeciwnika [muzyka] do opuszczenia bezpiecznej pozycji. Pozorowana ucieczka działa tylko wtedy, gdy [muzyka] przeciwnik uwierzy, że właśnie obserwuje załamanie. Niemiecka jazda ruszyła za cofającymi się Polakami [muzyka] i właśnie na to czekano.

Pościg wyciągnął część przeciwnika z korzystnego położenia. Wtedy sytuacja się odwróciła. Niemcy znaleźli się pod ogniem polskiej piechoty [muzyka] i artylerii. Zamiast dobijać uciekających, sami znaleźli się w niebezpieczeństwie. [muzyka] Znaczenie tego epizodu nie sprowadzało się jedynie do zadanych strat. Niemcy otrzymali wyraźny sygnał, że nawet wyjście poza własne pozycje nie daje im swobody działania.

Polska jazda mogła ich sprowokować, piechota zatrzymać, a artyleria razić w chwili, gdy tracili osłonę umocnionego stanowiska. Pole manewru stawało się coraz węższe. Źródła nie pozwalają bezspornie ustalić wszystkich szczegółów tej fazy, ani dokładnych strat. Wiadomo jednak, że Niemcy nie przełamali blokady, a poniesione straty pogorszyły [muzyka] ich położenie.

Następnego dnia kryzys objął już nie tylko sytuację wojskową, lecz również dyscyplinę. Armia zaczynała tracić wolę walki. Żołnierze znajdujący się w Czarnem wiedzieli, że mieli dotrzeć do głównych sił szwedzkich i nie dotarli. Przeciwnik blokował drogi. Polacy mieli artylerię. Próba wyjścia nie przyniosła rozwiązania.

Pomoc nie nadchodziła, a oni byli żołnierzami kontraktowymi. Nowożytna armia najemna mogła walczyć bardzo skutecznie, [muzyka] ale jej spójność zależała od warunków służby, autorytetu oficerów, perspektyw kampanii i żołdu. Gdy żołnierze uznawali, że dowódcy [muzyka] prowadzą ich do katastrofy, posłuszeństwo mogło się załamać. Pod Czarnem właśnie to zaczęło się dziać.

16 kwietnia wśród żołnierzy doszło do buntu przeciwko dowódcom. Dzień później zgrupowanie skapitulowało i tutaj bitwa pod Czarnem różni się od wielu najbardziej znanych zwycięstw polskiej jazdy. Nie zakończyła się rozbiciem ostatnich szeregów przeciwnika w wielkiej szarży. Niemcy [muzyka] zostali postawieni w sytuacji, w której dalsza walka przestała mieć dla nich sens.

Załamanie dyscypliny było więc konsekwencją całej wcześniejszej operacji. Najemnicy nie znaleźli się w beznadziejnym [muzyka] położeniu w jednej chwili. Ich sytuacja pogarszała się etapami. Nie zdołali połączyć się ze Szwedami. Zostali zatrzymani, [muzyka] nie przełamali blokady, a przeciwnik wzmacniał swoje siły. W końcu problemem Strifa i [muzyka] Tojfela nie było już tylko to, jak pokonać koniec polskiego, lecz czy ich własne oddziały nadal wykonają rozkazy.

Koniec Polski najpierw [muzyka] odciął zgrupowanie od armii, do której miało dołączyć. Potem odebrał mu swobodę manewru. Gdy pierwszy [muzyka] atak nie przyniósł rozstrzygnięcia, nie zużywał bez potrzeby własnych wojsk. Ściągnął piechotę i artylerię, a następnie sprowokował przeciwnika do opuszczenia [muzyka] pozycji.

Każdy kolejny krok zmniejszał liczbę możliwości dostępnych Niemcom. W końcu zostały dwie. Próbować [muzyka] przebijać się przez wojska koniec polskiego albo negocjować. Żołnierze wybrali drugą. Kapitulacja nie oznaczała rzezi ani automatycznego wzięcia całego zgrupowania do niewoli. Rozpoczęły się negocjacje.

Ich rezultat [muzyka] dobrze pokazuje pragmatyzm Xwiwiecznej wojny. Znaczna część piechoty znajdującej [muzyka] się dotąd na szwedzkiej służbie została przyjęta do wojska Rzeczypospolitej. Podobną możliwość otrzymała część kawalerzystów. Inni mieli przysiąc, [muzyka] że nie będą więcej walczyć przeciwko królowi polskiemu, po czym mogli odejść.

W opracowaniach pojawiają się liczby około 800 piechurów i 500 rajtarów, którzy mieli przejść na polską służbę oraz około 250 rajtarów, którym pozwolono odejść. Dane nie są całkowicie jednolite, dlatego należy traktować je jako rekonstrukcję, [muzyka] a nie dokładny raport ewidencyjny. Rezultat pozostaje jednak niezwykły. Oddział wysłany, by wzmocnić Gustawa Adolfa częściowo wzmocnił jego przeciwnika.

Szwedzi zorganizowali zaciąg w Niemczech i przeprowadzili żołnierzy przez Pomorze. A koniec Polski nie tylko uniemożliwił im połączenie z główną armią, lecz wykorzystał część tych ludzi [muzyka] dla własnych potrzeb. W ręce zwycięzców dostały się również działa i sztandary. Relacja przypisywana Koniec polskiemu [muzyka] pozwala odtworzyć zdobycz chorą gwianą.

Według jej zestawienia Polacy [muzyka] przejęli 13 kornetów kawalerii i 13 chorągwi piechoty. Zachowały się nawet opisy ich barw i symboli. Dla współczesnych sztandar [muzyka] nie był dekoracją. był znakiem oddziału jego honoru i organizacyjnej tożsamości. Utrata całego zestawu chorągwi była widocznym dowodem katastrofy. W niewoli znaleźli się także dowódcy zgrupowania.

Najważniejsza zdobycz była jednak niewidoczna. Koniec Polski usunął jeden z kluczowych elementów szwedzkiego planu kampanii. Na mapie całej wojny czarne mogło wyglądać jak epizod. Nie walczyły tam dziesiątki tysięcy ludzi. Nie było Gustawa Adolfa. Nie rozstrzygnęły się losy wojny. A jednak znaczenie zwycięstwa było większe od liczby uczestniczących w nim żołnierzy.

Po pierwsze, [muzyka] koniec Polski nie dopuścił do koncentracji sił przeciwnika. Szwedzki plan przewidywał współdziałanie wojsk znajdujących się w Prusach z posiłkami przychodzącymi od [muzyka] zachodu. Zamiast dodatkowych 2500 ludzi Gustaw Adolf otrzymał wiadomość o rozbiciu całego przedsięwzięcia. Po drugie [muzyka] zmieniła się sytuacja na zachodnim brzegu Wisły.

Wcześniejsze odzyskanie Pucka i [muzyka] likwidacja zgrupowania pod Czarnem ograniczały szwedzkie możliwości działania na tym kierunku. Koniec Polski mógł ponownie skoncentrować uwagę na głównej armii przeciwnika. Po trzecie, zwycięstwo miało znaczenie polityczne. Skworoda podkreśla, że wydarzenia pod Hammersteinem [muzyka] należy rozpatrywać również w szerszym układzie europejskim, w którym rezultaty działań wojennych wpływały na dyplomację.

Sukces zwiększył też morale strony polskiej. Jeszcze kilka miesięcy wcześniej kampania 1626 roku pokazała jak trudnym przeciwnikiem jest armia Gustawa Adolfa. Teraz koniec Polski odzyskał puk, a następnie zmusił do kapitulacji [muzyka] zgrupowanie nadchodzące z Niemiec. Sposób osiągnięcia zwycięstwa pokazywał również, że Rzeczpospolita zaczyna dostosowywać się do charakteru tej wojny.

Sama Husaria nie mogła rozwiązać każdego problemu. Potrzebne były piechota, [muzyka] działa, rozpoznanie, blokada dróg i sprawna logistyka. Koniec Polski łączył te elementy z największą zaletą własnej armii, ruchliwością [muzyka] jazdy. Dlatego sprowadzanie czarnego do kolejnej opowieści o polskiej kawalerii byłoby uproszczeniem.

Najpierw [muzyka] potrzebna była informacja o marszu Niemców, potem decyzja, by nie dopuścić [muzyka] do ich połączenia ze Szwedami. Następnie obserwacja dróg, pościg, blokada, ściągnięcie [muzyka] piechoty i dział, pozorowany odwrót i presja na zamkniętego przeciwnika. Dopiero na końcu przyszła kapitulacja.

To był łańcuch decyzji. Bitwa pod Czarnem nie zakończyła wojny. Gustaw Adolf nadal dysponował potężną armią. Kilka miesięcy później, w sierpniu [muzyka] 1627 roku, Polacy i Szwedzi stoczyli ciężkie walki pod Tczewem. Jesienią przyszło [muzyka] zwycięstwo polskiej floty pod Oliwą.

Wojna trwała jeszcze d [muzyka] lata. Nie należy więc przedstawiać Hammersteinu jako chwili, po której szwedzka ofensywa całkowicie się załamała. Znaczenie czarnego polegało na czymś innym. Gustaw Adolf [muzyka] chciał prowadzić kampanię z pozycji strony posiadającej inicjatywę. Szwedzi mieli wybierać kierunki uderzeń, sprowadzać posiłki i zmuszać Rzeczpospolitą do reagowania.

Wiosną 1627 roku to koniec Polski zaczął narzucać przeciwnikowi tempo. Najpierw odzyskał Puck, następnie zwrócił się przeciwko nadciągającemu zgrupowaniu, zanim mogło ono wykonać swoje zadanie. Pod czarnem nie czekał na rozwój wydarzeń. Sam stworzył sytuację, w której przeciwnik musiał odpowiadać na jego ruchy.

Dlaczego zwyciężył? Nie dlatego, że jedna szarża rozwiązała wszystko. Wygrał, ponieważ wcześniej zrozumiał, gdzie znajduje się słabe ogniwo szwedzkiego planu. Niemieckie posiłki były groźne, dopóki maszerowały ku głównej armii. Po połączeniu ze Szwedami stałyby się częścią większej siły [muzyka] i ich zniszczenie byłoby znacznie trudniejsze.

W izolacji stawały się celem. Koniec Polski uderzył właśnie wtedy, a kiedy pierwszy atak pod Czarnem się nie udał, zmienił sposób działania. Zatrzymał przeciwnika, zgromadził potrzebne siły, wykorzystał ruchliwość jazdy, a następnie sprowokował Niemców do błędu. Resztę zrobiły izolacja, straty i świadomość, że dalsza walka może zakończyć się katastrofą.

17 kwietnia zgrupowanie, które miało pomóc Szwecji, praktycznie przestało istnieć jako szwedzka siła bojowa. Część żołnierzy odeszła. Dowódcy trafili do niewoli. Sztary i działa znalazły się w rękach zwycięzców. Setki ludzi zmieniły stronę i zasiliły wojsko Rzeczypospolitej. Czarne zasługuje więc na pamięć nie jako legenda o jeszcze jednej polskiej szarży.

To historia dowódcy, który [muzyka] dostrzegł zagrożenie, zanim zdążyło się w pełni uformować [muzyka] i zwyciężył nie jednym ciosem, lecz całym ciągiem właściwie dobranych decyzji. Wojna o ujście Wisły [muzyka] była daleka od końca, ale po wydarzeniach pod Czarnem Szwedzi wiedzieli już, że Rzeczpospolita nie zamierza jedynie bronić się przed ich planami.

potrafiła je niszczyć, zanim zostały wykonane.