35 000 rosyjskich i szwedzkich żołnierzy myślało, że Polska zostanie unicestwiona… Ale szalony ruch zmienił historię Europy.

Był rok 1610. Pod Kłuszynem armia polska starła się z połączonymi siłami Rosji i Szwecji. Liczby były brutalne. Na polu stało 35 000 Rosjan i Szwedów. Przeciwko nim zaledwie 6500 Polaków. To było ponad pięciu na jednego. To nie miała być bitwa. To miała być egzekucja. Ta historia rzadko jest opowiadana w książkach.

Subskrybuj teraz, żeby poznać więcej. Wracamy na front. Polskim wojskiem dowodził hetman Stanisław Żółkiewski. Stary lis, który niejedną bitwę już widział. Wiedział, że jego jedyną szansą jest uderzyć pierwszy i uderzyć mocno. Po drugiej stronie dowodzili Dymitr Szujski i szwedzki najemnik Jacob de Lawni wygranej, że przywieźli ze sobą wozy pełne kajdan.

Szykowali je dla polskich jeńców, których planowali złapać. Nie brali pod uwagę innego scenariusza. Ale Żółkiewski nie przyjechał tam, żeby się poddać. Przywiózł ze sobą Husarię, elitę polskiej armii, najlepszą jazdę Europy. To nie byli zwykli żołnierze. To były ludzkie czołgi ubrane w stal i uzbrojone w długie kopie.

Każdy z nich był gotów szarżować prosto w piekło, jeśli hetman by kazał. Wróg czuł się bezpieczny. Ich pewność siebie była niemal arogancka. Nie wiedzieli, że naprzeciwko nich stoi siła, która nie dba o liczby. Był 4 lipca, rok 1610. Pod Kłuszynem armia polska stanęła naprzeciwpołączonych sił Rosji i Szwecji. Spójrz na to pole.

Z jednej strony 35 000 ludzi, morze hełmów, Las Pik, rzędy mszietów. Siła, która mogłaby zgnieść małe państwo. A z drugiej 6500 Polaków. To nie była armia, to była garstka. Pięciu wrogów na każdego żołnierza żółkiewskiego. Każdy analityk wojskowy powiedziałby to samo. Samobójstwo. To nie miała być bitwa.

To miała być rzeźnia, a Polacy mieli być mięsem. Każdy logiczny argument krzyczał, że powinni uciekać, negocjować, cokolwiek, byle nie walczyć. Ale oni stali, czekali. Ta historia rzadko jest opowiadana w książkach. Subskrybuj teraz, żeby poznać więcej. Wracamy na front. Dowództwo wroga było tego samego zdania.

Dymitr Szujski, dowódca Rosjan, patrzył na polskie siły z pogardą. Miał liczby, miał masę ludzi, która mogła po prostu zadeptać Polaków. Obok niego stał Jakob Del Gardier, szwedzki profesjonalista. Prowadził najlepszych najemników, jakich można było kupić za pieniądze. Dobrze uzbrojeni, zdyscyplinowani, zaprawieni w bojach. Połączenie rosyjskiej masy i szwedzkiej jakości, na papierze nie do pokonania.

Byli tak pewni swego, że cała logistyka była już przygotowana na zwycięstwo. Przywieźli ze sobą wozy nie z amunicją czy jedzeniem, z kajdanami. Tysiące żelaznych kajdan dla polskich jeńców. Nie zadawali sobie pytania, czy wygramy. Pytali, gdzie pomieścimy wszystkich więźniów. Arogancja kapała z każdego ich rozkazu.

Po polskiej stronie stał hetman Stanisław Żółkiewski. Nie był młodym narwańcem. Był starym weteranem, a jego twarz była mapą poprzednich wojen. Widział większe armie i lepiej dowodzone. Wiedział, że liczby kłamią. Wiedział, że w sercu każdej wielkiej armii kryje się strach. I wiedział jak ten strach wykorzystać. Nie miał planu B. Nie było odwrotu.

Za jego plecami była cała polska kampania w Rosji. Porażka tutaj oznaczała koniec wszystkiego. Patrzył na wroga. nie jak na niezwyciężoną siłę, ale jak na problem do rozwiązania. A rozwiązanie, które wymyślił, było proste, brutalne i szalone. Postawił wszystko na jedną kartę, na jeden manewr, na jedno uderzenie. Tą kartą była Husaria.

6500 ludzi, ale większość z nich to była właśnie ta legendarna jazda. To nie byli zwykł kawalerzyści. To była broń ostateczna Xwiieciecznej Europy. Każdy z nich był szlachcicem, trenowanym do walki od dziecka. Ich konie były potężne, hodowane specjalnie do przełamywania linii wroga. Na plecach nosili skrzydła nie dla ozdoby.

W pędzie wydawały przerażający świst, który łamał morale piechoty. Ich główna broń kopia, długa na 5 met, wydrążona w środku, żeby była lżejsza. uderzała w cel z siłą tarana, przebijając pancerze i ludzi. Po złamaniu kopii husarz sięgał po szablę albo koncerz i kontynuował walkę. Byli opancerzeni od stóp do głów.

Ludzkie czołgi, które łączyły szybkość z potworną siłą uderzenia. To na nich Żółkiewski oparł cały swój plan. Wiedział, że jeśli cokolwiek może przerazić 35ys armię, to właśnie widok szarżującej Husarii. Wróg rozłożył się wygodnie za drewnianymi płotami, które miały zatrzymać każdą szarżę. Czuli się bezpieczni.

Byli przekonani, że Polacy spróbują jakiejś obrony, może nocnego ataku małym oddziałem. Nie spodziewali się, że ta mała armia spojrzy na nich i powie: “Atakujemy frontalnie”. Żółkiewski ustawił swoje wojska. Cisza przed burzą, napięcie wisiało w powietrzu. Po jednej stronie arogancja i pewność, po drugiej zimna, skalulowana desperacja.

Hetman dał znak, ziemia zaczęła drzeć. Ale dlaczego w ogóle tam byli? Co sprawiło, że garstka Polaków rzuciła się na armię pięć razy większą? Żeby to zrozumieć, trzeba wiedzieć jedno. Rosja płonęła. To nie była wojna, to był totalny rozpad państwa. Nazywali to smutą, czasem kłopotów. I to było mało powiedziane. Carowie ginęli jak muchy.

Jednego dnia był władca, drugiego znajdowano go z nożem w plecach. Na jego miejsce natychmiast wskakiwał jakiś oszust, który twierdził, że jest cudownie ocalałym synem poprzedniego cara. A potem pojawiał się kolejny cudownie ocalony szlachta. Bojarze zamykali się w swoich twierdzach i walczyli ze sobą o resztki władzy i bogactwa. Na drogach rządzili bandyci.

Chłopi umierali z głodu jedząc korę z drzew. Kraj po prostu umierał kawałek po kawałku, a nikt nie panował nad chaosem. Polska patrzyła na to zza miedzy i król Zygmunt II Waza wiedział jedno. Taki chaos nie trwa wiecznie. Kiedyś się skończy. Kiedyś ktoś w końcu złapie ten kraj za gardło, zjednoczy go siłą i znowu spojrzy na zachód, na Polskę.

Zygmunt wolał nie czekać na ten moment. Miał plan. Szalony, ale w swojej prostocie genialny. Skoro Rosja nie ma władcy, to Polska da im swojego. Jego syn, królewicz Władysław, miał zasiąść na tronie w Moskwie. To nie była tylko zwykła zachłanność na Ziemię. To była zimna, strategiczna kalkulacja, gra o przetrwanie i domnację.

Zamiast mieć za wschodnią granicą wiecznego, nieprzewidywalnego wroga, lepiej mieć tam sojusznika, którym można sterować, zabezpieczyć Polskę na pokolenia. To była szansa, która trafia się raz na 1000 lat. Hetman Stanisław Żółkiewski dostał więc jasny rozkaz. Idź i weź Moskwę. Proste zadanie, ale po drodze stał Smoleńsk.

Gigantyczna, potężna twierdza uważana za bramę do serca Rosji. Polacy utknęli pod jej murami. Oblężenie ciągnęło się w nieskończoność, wyczerpując ludzi i zapasy. Czas działał na ich niekorzyść. I wtedy przyszła wiadomość, która zmroziła wszystkim krew w żyłach. Z północy maszerowała armia na odsiecz, ogromna, 35 000 ludzi.
Zdrowie
Rosjanie pod wodą Dymitra Szujskiego, brata samego cara, połączyli siły ze Szwedami. Szujski, zdesperowany obiecał Szwedom rosyjską ziemię w zamian za pomoc w pozbyciu się Polaków. To nie byli jacyś chłopi z widłami. To byli zaprawieni w bojach szwedzcy najemnicy i regularne rosyjskie wojsko. Razem tworzyli siłę, która na papierze mogła zmiażdyć każdego.

Żółkiewski znalazł się w pułapce. Miał dwie opcje, obie fatalne. Mógł czekać, aż ta armia dotrze pod Smoleńsk i weźmie go w kleszcze. Z jednej strony mury twierdzy, z drugiej 35 000 wrogów. To była pewna śmierć. Mógł też uczekać, porzucić oblężenie i wycofać się do Polski. To byłby koniec całej kampanii, koniec marzeń o Moskwie, hańba i klęska.

Ale Hetman był starym lisem. Znalazł trzecią drogę, najbardziej ryzykowną, najbardziej szaloną. Postanowił wyjść im na spotkanie. Zrobił coś, co każdy inny dowódca uznałby za czyste samobójstwo. Zostawił pod Smoleńskiem tylko garstkę ludzi. Mieli palić w nocy setki ognisk, hałasować, strzelać, udawać, że cała armia wciąż tam jest i prowadzi oblężenie.

A on z kwiatem polskiego wojska, z Husarią ruszył w ciemną noc. To był wyścig z czasem. Musiał dopaść Szujskiego, zanim ten zorientuje się, że został oszukany. To była gra o wszystko. Jedna bitwa miała zdecydować o losie całej wojny. Jeśli przegra, jego mała armia zostanie starta z powierzchni ziemi. Oblężenie Smoleńska upadnie. Droga do serca Polski stanie otworem.

Ale jeśli wygra, jeśli ta garstka ludzi dokona niemożliwego, wtedy droga na Kreml będzie stała otworem. Dlatego właśnie ziemia drżała pod Kłuszynem. To nie był zwykły atak, to był rzut kośćmi o przyszłość Europy Wschodniej. A wróg rozwalony wygodnie za swoimi płotami nie miał pojęcia, że idzie na nich nie armia, ale wyrok.

Maszerowali przez całą noc, noga za nogą. Każdy krok to była walka. Lepka Maś chwytała za buty. Próbowała zatrzymać ich w miejscu. Lodowaty deszcz lał się z nieba bez przerwy. Przeszywał ubrania, docierał do kości. Żołnierze byli na skraju wyczerpania. Oczy piekły od braku snu. Żołądki skręcało z głodu. Od kilku dni nie jedli nic ciepłego.

Suchary i zimna woda to wszystko. Ale szli dalej w kompletnej ciszy. Żadnych rozmów, żadnych szeptów. Słychać było tylko miarowy chlup od tysięcy stóp w błocie i ciche parskanie koni. Każdy szmer mógł ich zdradzić. Każdy trzask gałęzi mógł oznaczać koniec. 6500 ludzi przeciwko 35 000. Liczby dudniły w głowie każdego z nich.

To nie były dobre szanse, to były żadne szanse. Ale zaufali hetmanowi. Wierzyli, że ten stary lis wie co robi. Jego spokój dawał im siłę. Nad ranem dotarli na miejsce. Las się skończył. Przed nim rozciągał się widok, który zmroził krew w żyłach. Setki, tysiące ognisk. Obóz wroga był ogromny. Miasto namiotów i wozów ciągnące się aż po horyzont. Rosjanie i Szwedzi spali.

Zdrowie
Chrapali głośno, pewni siebie. Czuli się bezpieczni za swoimi płotami. Długie drewniane płoty, które miały chronić obóz. zbudowane na szybko, ale wystarczająco mocne, żeby rozbić szarżę komnicy. To była kolejna przeszkoda, kolejny problem do rozwiązania. Żółkiewski dał znak do zatrzymania. Wokół zapadła absolutna cisza.

Słychać było tylko deszcz i nerwowe prychanie koni. Poranna mgła zaczęła unosić się nad ziemią, gęsta, mleczna. Była ich przyjacielem i wrogiem. dawała osłonę, ale jednocześnie ograniczała widoczność do kilku metrów. Trzeba było działać natychmiast, zanim mgła opadnie, zanim wróg zorientuje się, co się dzieje. W obozie moskiewskim zaczynał się powolny ruch.

Pojedyncze postacie kręciły się przy dogasających ogniskach. Nagle ktoś krzyknął. Ostry, przerażony krzyk przeciął powietrze. Potem drugi: “Ktoś ich zobaczył. Czas się skończył. Element zaskoczenia pryskł. Panika zaczęła się rozlewać po obozie jak trucizna. Zostało tylko kilka sekund. Koniec planowania. Koniec skradania.

Żółkiewski odwrócił się do swoich oficerów. Nie było czasu na długie przemowy. Wszyscy wiedzieli, co jest stawką. Jego spojrzenie mówiło wszystko. Skinął głową. Husaria poprawiła kopię. Dźwięk metalu o metal. Konie zaczęły niespokojnie przestępować z nogi na nogę, czując napięcie jeźdźców. Każdy mięsień napięty do granic czekali na ten jeden jedyny sygnał.

Rozkaz, który rozpocznie Rześ albo wyśle ich wszystkich do grobu. Trąby zegrały jeden długi, przeszywający dźwięk. Ziemia zadrzała. Tysiące kopyt uderzyło w błoto. W tym samym momencie Husaria ruszyła. To nie była szarża, to była lawina. Lawina stali, piór i wściekłości. Pierwsze rzędy wroga zamarły. Stali jak wryci, patrząc na nadciągającą ścianę śmierci. Niektórzy próbowali strzelać.

Kule ginęły gdzieś w pędzie. Za późno. Uderzenie było potworne. Dźwięk łamanych kopii mieszał się z krzykiem ludzi i rżeniem koni. Pierwsza linia obrony zniknęła. Została starta, wdeptana w ziemię. Ale zaraz za nią czekała przeszkoda, te cholerne płoty. Husaria uderzyła w drewno z pełnym impetem. Huk był ogłuszający.

Drzazgi poleciały w powietrze, ale płoty wytrzymały. Szarża załamała się. Konie stawały dęba, jeźdźcy kleńli. To był moment krytyczny. Zaskoczenie minęło. Z namiotów wylewały się tysiące zaspanych, przerażonych Rosjan. Chwytali za broń. Zaczęła się chaotyczna strzelanina. Kule świstały nad głowami Polaków. Ktoś spadł z konia. Potem następny.

Szwedcy najemnicy byli lepsi. Szybko formowali zwarte oddziały. Ich muszki zaczęły pluć ogniem w równych odstępach. celny, zabójczy ogień. Husarze musieli się wycofać. Przegrupowali się w pośpiechu poza zasięgiem strzałów. Błoto kleiło im się do nóg. Konie były zmęczone. Ale Żółkiewski nie dał im odpocząć. Wskazał na płoty. Znowu. Druga szarża.

Taki sam efekt. Odbili się od drewna jak od muru. Trzecia, czwarta, piąta. To było czyste szaleństwo. Rzucali się na te płoty raz za razem. Za każdym razem zostawiali za sobą martwych ludzi i konie. Straty rosły w zastraszającym tempie. Wyglądało to na samobójstwo. Ale to był plan. Te ciągłe ataki skupiały na sobie całą uwagę wroga.

Wszyscy strzelali do Husari. Nikt nie patrzył na boki, a z boków wzdłuż płotów biegła polska piechota nisko przy ziemi. Mieli w rękach topory i siekiery. Dopadli do drewna i zaczęli rąbać. Praca była piekielnie ciężka. Drewno było mokre i twarde. Kule latały im nad głowami. Co chwila któryś z nich padał z krzykiem. Ale pozostali rąbali dalej.

Wiury leciały na wszystkie strony. W końcu po kilkunastu minutach rzeźbienia jeden ze słupów puścił, potem drugi. Powstała niewielka wyrwa, wystarczająco szeroka, żeby przecisnął się jeden koń. To wystarczyło. Husaria tylko na to czekała. Nie było czasu na formowanie szyku. Kto pierwszy, ten lepszy. Pojedynczo, jeden za drugim, zaczęli wpadać do środka obozu.

Zaczęła się rzeźnia. W o wąskich alejkach między namiotami ciężka konnica była jak rekin w basenie. Nie było gdzie uciec. Szable i koncerze poszły w ruch. Husarze cięli na lewo i prawo. Panika w obozie rosyjskim osiągnęła szczyt. Żołnierze uciekali we wszystkie strony, porzucając broń. Próbowali chować się w namiotach.

Husarze wjeżdżali prosto w te namioty, tratując wszystko na swojej drodze. Dym z płonących ognisk i wystrzałów mieszał się z gęstą mgłą. Widoczność spadła do zera. Wszędzie słychać było krzyki. Krzyki bólu, strachu i wściekłości. Polska piechota wdarła się zaraz zakonnicą. Dobijali tych, którzy próbowali stawiać opór.

Bitwa zamieniła się w serię małych, brutalnych starcz. Walka o każdy namiot, o każdy wóz, ale wróg wciąż miał ogromną przewagę liczebną. Szujski i Del Gardie, dowódcy rosyjscy i szwedzcy, zaczęli w końcu ogarniać chaos. Ich oficerowie zdołali zebrać kilka tysięcy żołnierzy. Uformowali nową linię obrony w głębi obozu.

Zwarde szeregi muszkieterów i pikinierów. Ściana najeżona stalą. Polacy, którzy wdarli się do środka, byli teraz w pułapce. Znaleźli się w samym sercu wrogiego obozu, odcięci od reszty armii. Było ich może kilkuset. Naprzeciwko nich stały tysiące. Zwycięstwo, które wydawało się na wyciągnięcie ręki, nagle zaczęło się oddalać. Pierwszy impet ataku osłabł.

Teraz zaczynała się prawdziwa walka na wyniszczenie, a Polakom kończyli się ludzie. Koniec. To była ta myśl w głowie każdego Polaka. Zmęczenie uderzyło z podwójną siłą. Mięśnie płonęły. Pot zalewał oczy. Byli w pułatce. Garstka ludzi otoczona przez tysiące. Przed nimi stał mur z pik i muszkietów.

Najeżony i gotowy do strzału. Widzieli, jak oficerowie wroga spokojnie wydają komendy. Czekali na salwę, która zetrze ich z powierzchni ziemi. Każdy kolejny wystrzał przerzedzał ich szeregi. Każda minuta oznaczała kolejnych zabitych. Morale siadło. Szepty rozpaczy zaczęły krążyć między żołnierzami. To koniec. Zginą tu wszyscy w tym przeklętym błocie setki kilometrów od domu.

Rosjanie i Szwedzi poczuli krew. Ich dowódcy krzyczeli rozkazy. Szeregi zacieśniły się. Przygotowywali się do ostatniego miażdżącego kontrataku. Chcieli zepchnąć Polaków i wyrżnąć ich co do jednego. Żółkiewski widział to wszystko. Stał spokojnie na swoim koniu, a jego oczy biegały po polu bitwy. Analizował, szukał. Wiedział, że nie ma czasu.

Zdrowie
Jeszcze kilka minut i jego armia pęknie. Nie było już odwrotu, nie było rezerw. Wszystko co miał było już w walce, a przynajmniej tak myśleli wszyscy. Hetman uniósł rękę. Zza niewielkiego wzgórza z lasu wyłonił się ostatni oddział. 200 koni, 200 husarzy, świeżych, wypoczętych. Trzymał ich w ukryciu przez całą bitwę.

czekał na ten jeden idealny moment. To była jego ostatnia karta, rzucona na stół w grze o wszystko albo nic. Jego spojrzenie było twarde jak stal. Wskazał na jeden konkretny punkt. Miejsce, gdzie szwedzcy najemnicy łączyli się z rosyjskimi półkami. Najsłabszy punkt. Styk dwóch różnych armii, dwóch różnych dowództw. Tam uderzą. Rozkaz był prosty.

Nie łamać płotów. nie walczyć w alejkach. Mieli przejechać przez cały obóz, jak rozgrzany nóż przez masło, przebić się na drugą stronę i zaatakować wrogą linię od tyłu. To było samobójstwo, ale to była jedyna szansa. Husarze spuścili kopię. Nie było trąb, nie było okrzyków. Ruszyli w ciszy. Najpierw powoli, potem coraz szybciej.

Ziemia zaczęła dudniać pod kopytami. Najpierw cicho, potem coraz głośniej, jak nadchodząca burza. Nabierali pędu. Wróg zobaczył ich w ostatniej chwili. Zaskoczenie było całkowite. Nikt nie spodziewał się ataku z tej strony. Zanim zdążyli zareagować, Husaria już na nich wpadła. Uderzenie w tył wrogiej formacji było druzgocące. Pierwsze szeregi wroga dosłownie wyparowały.

Ludzie i konie zostali wyrzuceni w powietrze jak szmaciane lalki. To nie była już walka, to była egzekucja. Muszkieterzy nie mieli szans odwrócić się i strzelić. Pikinierzy byli bezużyteczni. Husarze wjechali w nich z pełnym impetem, tratując, tnąc i kłując. Linia obrony, która wydawała się nie do zdobycia, pękła jak bańka mydłana.

Panika. To słowo najlepiej opisuje to, co stało się potem. Rosjanie widząc, że wróg jest na ich tyłach, rzucili broń i zaczęli uciekać. Chaos rozprzestrzenił się błyskawicznie. Szwedzcy najemnicy, widząc uciekających sojuszników zrozumieli, że bitwa jest przegrana. Oni nie walczyli za cara, walczyli za pieniądze, a martwi najemnicy nie dostają żołdu.

Też zaczęli się wycofywać. Najpierw powoli. W porządku. Ale gdy Polacy ruszyli za nimi w pościg, porządek zamienił się w paniczną ucieczkę. Polacy w pułapce, ci wyczerpani i zrezygnowani, nagle poczuli nowy przypływ sił. Zobaczyli pękającego wroga. Ryk triumfu wydarł się z setek gardeł. Rzucili się do przodu. Ci, którzy chwilę tyu szykowali się na śmierć, teraz ścigali swoich niedoszłych katów. Bitwa zamieniła się w polowanie.

Obóz stał się śmiertelną pułapką. Ale tym razem dla Rosjan i Szwedów. Uciekali między namiotami, wpadali na siebie, przewracali się w błocie, błagali o litość, ale nie było litości, a za nimi galopowała śmierć na skrzydlatych koniach. Zwyczęstwo było totalne. W ciągu kilkunastu minut armia, która miała zmiażdżyć Polaków, przestała istnieć.

zmieniła się w bezladną, przerażoną masę ludzi, uciekającą byle dalej od tego piekła. Pościg był bezlitosny, trwał godzinami. Husaria mimo zmęczenia koni polowała na uciekających Rosjan jak wilki na stado owiec. Nie było gdzie się schować. Płaski, otwarty teren stał się areną egzekucji. Każdy, kto był zbyt wolny ginął.

Każdy, kto próbował się odwrócić i walczyć ginął jeszcze szybciej. Polska piechota szła za nimi, metodycznie czyszcząc pole. Dobijali rannych, brali do niewoli tych, którzy rzucali broń i błagali o litość. W końcu, gdy słońce zaczęło chylić się ku zachodowi, pościg ustał. Konie ledwo stały na nogach, a ludzie opadli z sił.

I wtedy uderzyła cisza, gęsta, ciężka, przerywana tylko jękami tysięcy rannych, którzy umierali w błocie. To nie była cisza spokoju, to była cisza cmentarza. Pole bitwy wyglądało jak scena z piekła. Nie dało się przejść 10 met, żeby nie potknąć się o czyjeś ciało. Konie i ludzie leżeli wymieszani w makabrycznym tańcu śmierci.

Złamane kopie, porzucone muszkiety, podarte sztandary. Wszystko pokrywała warstwa lepkiego błota i krwi. Armia Szujskiego i Dagardiego po prostu wyparowała. Z 35 000 żołnierzy, którzy rano szykowali kajdany dla Polaków, może 5000 udało się uciec. Reszta albo leżała martwa, albo trafiła do niewoli. Straty po stronie moskiewskiej i szwedzkiej były katastrofalne.

Zdrowie
Szacuje się je na co najmniej 10, może nawet 12 000 zabitych. A Polacy stracili około 400 ludzi, w tym 100 husarzy. 400 za 12 000. Nikt przy zdrowych zmysłach nie postawiłby na taki wynik. To była statystyka z koszmaru. Dowódcy wroga Szujski i de la Gardie okazali się pierwsi do ucieczki. Zostawili swoich ludzi na rześ, ratując własną skórę.

Ich ucieczka przypieczętowała totalny upadek morale. A potem, gdy opadł bitewny kurz, zaczęła się najlepsza część, łupy. Polacy weszli do wrogiego obozu i ich oczom ukazało się miasto bogactwa. Rosjanie byli tak pewni zwycięstwa, że przywieźli ze sobą wszystko. Wozy pełne jedzenia, beczki z winem i piwem, tysiące sztuk broni i amunicji.

Po dniach głodowania na sucharach dla polskich żołnierzy to był raj. Ale prawdziwy skarb czekał głębiej. Kufry, dziesiątki kufrów pękających w szwach od złota i srebra. To był żołd całej armii szwedzkich najemników na wiele miesiący służby. Teraz był polski. Prosty żołnierz, który rano miał tylko dziurawe buty i pusty żołądek.

Wieczorem był bogatym człowiekiem. Radość była szalona, ale hetman Żółkiewski patrzył na to wszystko z dystansem. Objeżdżał pole. Jego twarz była kamienna. Widział triumf, ale widział też cenę. Każdy z tych 400 zabitych Polaków był stratą, której nie dało się łatwo zastąpić. To byli weterani, najlepsi z najlepszych. Zwycięstwo było totalne, ale kosztowne.

W jego ręce wpadły najważniejsze trofea. Osobiste sztandary Szujskiego i Deagardiego. To było ostateczne upokorzenie dla wrogich dowódców. Bitwa pod Kuszynem była skończona, ale wojna dopiero się zaczynała. To zwycięstwo nie było jej końcem. To był klucz. Klucz, który właśnie otworzył na oścież bramy prowadzące prosto do serca Rosji, prosto na Kreml. I to dosłownie.

Wieść o klęsce pod Kuszynem dotarła do Moskwy przed polską armią. Działała jak trucizna. Złamała ducha obrońców, zanim Polacy w ogóle pojawili się na horyzoncie. Dwa miesiące później wojska hetmana weszły do stolicy bez jednego wystrzału. To nie było zwykłe poddanie miasta, to była kapitulacja całego imperium. Rosyjska arystokracja, bojarze otworzyła bramy i zaoferowała koronę carów polskiemu królewiczowi Władysławowi.

Na krótki historyczny moment Rzeczpospolita kontrolowała swojego największego wschodniego sąsiada. To był absolutny szczyt potęgi. Polskie chorągwie zabawisły na murach Kremla. Bitwa pod Kuszynem nie była więc tylko zwycięstwem. To był dowód, który hetman Żółkiewski przywiózł do Warszawy. Wprowadził pojmanych carów szujskich przed polski sejm i zmusił ich do złożenia hołdu królowi Zygmuntowi II waie. Upokorzenie wroga było całkowite.